هر روز!
هر روز!

تفسیر موضوعی قرآن کریم : تفسیر موضوعی قرآن کریم

تفسیر موضوعی قرآن کریم : تفسیر موضوعی قرآن کریم

تفسیر موضوعی قرآن کریم
: تفسیر موضوعی قرآن کریم
: نزول دفعی و تدریجی قرآن


به گزارش : یکی دیگر از مسائل مهمّی که در این فصل باید مورد بحث قرار گیرد، کیفیّت نزول و تجلّی قرآن کریم است. خدای سبحان در سوره‌ی‌ مبارکه‌ی‌ "قدر" می فرماید که ما قرآن را در شب قدر نازل نمودیم "إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ "1 و در جای دیگر نزول قرآن را در شبی مبارک می‌داند: " حم  وَالْکِتَابِ الْمُبِینِ  إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةٍ مُّبَارَکَةٍ إِنَّا کُنَّا مُنذِرِینَ "2 جمع این دو آیه و برخی آیات دیگر، نشان می دهد که قرآن کریم به صورت دفعی (یکباره) در شب مبارک قدر نازل گردیده است.
از سوی دیگر، تاریخ مسلّم و شأن نزول آیات، نشانگر آن است که قرآن، به صورت تدریجی و در طی بیست و سه سال نازل شده و در خود قرآن نیز آیاتی بر نزول تدریجی اجزای آن تصریح دارند. در آیه‌ی‌ کریمه‌ای فرموده است: "وَقُرْآناً فَرَقْنَاهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلَى مُکْثٍ وَنَزَّلْنَاهُ تَنزِیلاً ً"3 یعنی، قرآن را متفرق نازل نمودیم تا تو آن را به تدریج دریافت کنی و به تدریج بر مردم تلاوت نمایی. و در کریمه دیگری، اعتراض کافران را بیان می‌فرماید که می‌گفتند چرا قرآن بر تو، مانند تورات موسی، یکباره نازل نشده؟ "وَقَالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَیْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً "4. خدای سبحان در جواب این اعتراض خطاب به رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید: " کَذَلِکَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَکَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِیلًا "5 یعنی نزول تدریجی قرآن، برای تثبیت قلب تو است.
 
نزول متفاوت آیات یکسان
بنابر این، ظاهر آیات قرآنی در مسئله کیفیت نزول قرآن، متفاوت است؛ برخی از آنها بر نزول دفعی و یکباره قرآن و برخی دیگر بر نزول تدریجی و در طول زمان رسالت آن حضرت دلالت دارند. این معنا از نظر قرآن شناسی مسلّم است که هرگز اختلاف و تعارضی بین آیات کریمه قرآن وجود ندارد، چه اینکه خود قرآن در این باره می فرماید: "وَلَوْ کَانَ مِنْ عِندِ غَیْرِ اللّهِ لَوَجَدُواْ فِیهِ اخْتِلاَفًا کَثِیرًا "6 یعنی اگر این قرآن، از نزد غیر خدای سبحان می‌بود، به طور یقین، اختلاف فراوانی در بین آیاتش راه می‌یافت ولی از آنجا که از ناحیه‌ی‌ ذات اقدس اله است، هیچ گونه تعارض و اختلافی در آن راه ندارد، بلکه هماهنگی و انسجام فوق العاده‌ای نیز در سراسر آن به چشم می‌خورد. "اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِیثِ کِتَابًا مُّتَشَابِهًا مَّثَانِیَ ".7
قرآن کریم که تجلّی ذات اقدس اله است، بهترین گفتاری است که آیاتش متشابه و مثانی‌اند. با یکدیگر تشابه و هماهنگی و همبستگی دارند، نه تنها اختلاف ندارند، بلکه مکمّل و تمام کننده‌ی‌ یکدیگرند.
برای هر کدام از دو دسته آیات یاد شده محملی است که با محمل دیگر هماهنگ است، برای تبیین انسجام بین آیات مزبور می توان چنین گفت: قرآن کریم دو نزول داشته که یکی به صورت دفعی انجام گرفته است و دیگری به صورت تدریجی، و هر دسته از آیات فوق نیز دلالت بر یکی از این دو گونه‌ی‌ نزول دارند.
نقدِ یک نظر
برخی برای جمع نمودن میان این دو دسته از آیات، گفته اند: قرآن کریم تنها یک نزول تدریجی داشته و آیاتی که دلالت بر نزول قرآن در شب مبارک قدر دارند، مربوط به آغاز نزول قرآن است که در شب قدر صورت گرفته است؛ زیرا شروع کارهای مهم و متدرّج، مبدأ تحقق آن به حساب می آید، پس به لحاظ مبدأ نزول گفته شده که قرآن در شب قدر نازل شده است.
این سخن با ظاهر قرآن سازگاری ندارد؛ زیرا ظاهر آنجا که فرمود "إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ "8 و نیز در سوره‌ی‌ مبارکه‌ی‌ "دخان"، که نخست به قرآن و کتاب مبین قسم می‌خورد و سپس می فرماید: ما آن را در شب مبارکی نازل نمودیم، مجموع قرآن مقصود است نه بخشی از آن. علاوه بر اینکه خود قرآن می‌فرماید: نزول قرآن در ماه مبارک رمضان صورت پذیرفته است: "شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِیَ أُنزِلَ فِیهِ الْقُرْآنُ "9 و چون شب قدر هم در ماه مبارک رمضان است پس اگر منظور، اولین نزول قرآن باشد نه همه آن، آغاز رسالت باید در ماه رمضان باشد؛ در حالی که تاریخ مسلّم امامیّه بر آن است که بعثت آن حضرت در ماه رجب واقع شده است.
و اگر منظور، آغاز نزول وحی نباشد، اختصاصی برای شب مبارک و لیله قدر نیست؛ زیرا هر بخشی از قرآن در زمانی خاص نازل شده است. بنابراین، ماه مبارک و شب مبارک، ظرف نزول تمام قرآن است نه خصوص آیات آغازین آن ـ وگرنه باید مبدأ رسالت، ماه مبارک رمضان باشد نه ماه اَصَبِّ رَجَب ـ و نه بخشی از مجموع قرآن؛ زیرا در آن صورت، میان ماه رمضان و غیر آن فرقی نمی بود.10
 
نظر استاد علاّمه طباطبایی
استاد علاّمه طباطبایی(قدّس سرّه) در تفسیر وزین "المیزان" فرموده‌اند: قرآن کریم در دو مرتبه نازل شده؛ مرتبه ای از آن بسیط و یکپارچه و مصون از تغییر است و مرتبه دیگرش به صورت تفصیلی و غیر بسیط است و صلاحیّت تغییر و تحوّل به گونه‌ی‌ ناسخ و منسوخ و مانند آن را دارد. آنچه که در شب مبارک قدر بر قلب مطهّر رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) نازل گردیده، همان مرتبه‌ی‌ بسیط قرآن است و آنچه که در طی دوران رسالت بر آن حضرت(صلی الله علیه و آله و سلم) نازل شده، همان مرتبه‌ی‌ تفصیلی و غیر بسیط است که با ناسخ و منسوخ همراه است.11
 
نقد نظر علامه
این تحقیق ایشان اگرچه با بعضی از شواه

برای ارسال اولین نظر کلیک کنید