هر روز!
هر روز!

مردی برای 4 شاه قاجار! علیخان قاجار دولو ملقب به

مردی برای 4 شاه قاجار! 
 علیخان قاجار دولو ملقب به

مردی برای 4 شاه قاجار!
علیخان قاجار دولو ملقب به ظهیرالدوله از رجال روشنفکر و خوشنام دربار ناصرالدین شاه، مظفرالدین شاه، محمدعلیشاه و احمدشاه قاجار است. اودر 16 ربیع الاول سال 1281 هجری قمری در شب تولد پیامبر(ص) مطابق با 29 مردادماه 1243 در جمال آباد شمیران بدنیا آمد.



علیخان بعد از فوت پدرش محمد ناصر خان ظهیرالدوله درسال 1294 در 14 سالگی علاوه بر دریافت لقب پدر منصب وی را هم که وزارت دربار یا ایشیک آغاسی باشی بود از شاه دریافت کرد و بجای پدر نشست زمانی که 16 ساله شد به امر ناصرالدین شاه با دختر او فروغ الدوله (تومان آغا) که 2 سال از او بزرگتر بود ازدواج کرد و داماد شاه شد.
ظهیرالدوله بعد از مرگ ناصرالدین شاه در سال 1313 قمری تا پایان حکومت قاجار جمعا" 12 بار به حکومتهای مختلف نواحی ایران چون همدان، کرمانشاه، مازندران، گیلان و تهران منصوب شد. او مورد توجه و اعتماد ناصرالدین شاه بود و به نقل از محمدحسن خان
گویند زمانی که بیش از 23 سال نداشته بعد از ملاقات با صفیعلیشاه اصفهانی عارف وقت به مسلک درویشان نعمت الهی درمی آید و به اصطلاح درویشی را بر توانگری اختیار میکند و از آن به بعد لقب درباری را از خود بر میدارد و بجای ظهیرالدوله خود را صفاعلی مینامد و احوال و دارائیهای خود را نیز به مستمندان میبخشد.
ظهیرالدوله در انقلاب مشروطه از طرفداران اطلاحات و تأسیس مجلس بوده و اولین مجلس شوری مردمی را در همدان قبل از مجلس شورای ملی تأسیس کرد و از نمایندگان اصناف و پیشه وران برای اداره شهر دعوت کرد.
محمدعلیشاه همزمان با به توپ بستن مجلس، خانه و خانقاه اورا که مکان مبارزین بود نیز در تهران به توپ بست و ویران کرد.
ظهیرالدوله بعد از مرگ ناصرالدین شاه در سال 1313 قمری تا پایان حکومت قاجار جمعا" 12 بار به حکومتهای مختلف نواحی ایران چون همدان، کرمانشاه، مازندران، گیلان و تهران منصوب شد
ظهیرالدوله مردی خوش طبع و شاعر و هنرمند نیز بوده است و اشعاری زیبا و آثاری ادیبانه از او یادگار مانده است. وی از مشوقان هنر بوده و انجمن اخوت به ریاست وی اولین سازمان رسمی در 130 سال پیش بوده که اولین کنسرتها و سالنهای هنر مثل گالریهای نقاشی و عکاسی را در کشور دایر کرد او بسیاری از سیاستمداران را در زمانی که  خلاء احزاب  در ایران وجود داشت  به انجمن اخوت جذب کرد ودر واقع در برابر احزاب فرنگی نمونه ایرانی را  نشان داد انجمن اخوت همواره با تشکیل مجالس سیاسی - عرفانی و هنری در تبلیغ آزادیخواهی خصوصا" در جنبس مشروطه میکوشید  ظهیرالدوله همچنین موسیقیدانی برجسته بود و سازهای ویولون و پیانو را بخوبی مینواخت و در مساقرت به فرانسه به همراه مظفرالدین شاه کنسرتی نیز در حضور پادشاه فرانسه اجرا کرده بود و صفحاتی نیز پر کرده که اکنون در دست نیست گویند پیش درآمد و رنگ و تصنیف از ابداعات او در کنسرتهای انجمن اخوت بوده که توسط درویش خان اجرا میشد. و نیز نقل است تصنیف معروف بت چین را او ساخته است . ازاو نمایشنامه هایی انتقادی نیز روایت کرده اند که در دوران مشروطه موجبات خشم محمد علیشاه شده بود.

آنچه که از تاریخ قاجار بدست می آید ظهیرالدوله در حکومت برخلاف اکثر رجال آنروزگار که به روش فئودالی و ظلم وجور و گرسنه نگاه داشتن مردم بوده همواره با عطوفت و مهربانی ذکر شده و ازاین رو درمیان مردم و علمای آنروز جایگاه والائی داشته است.
بطور خلاصه او از نوادری بود که در آنروزگار به اصلاحات میکوشیده و در مناصبی که داشته همواره جانب مردم بوده است. در دستگاه حکومتی او رشوه و فساد وجود نداشته و از اینرو هرکجا که او به حکومت میرسید موجبات شادمانی مردم شده است. آنچه که از کتاب خاطرات ظهیرالدوله و مکاتبات او (تالیف ایرج افشار) در دست است بخوبی بیانگر این است که او مصالح مردم را مدنظر داشته و در ارتقاء زندگی و معیشت آنها میکوشیده است.
برای روشن شدن شیوه های حکومتی او چند مورد کوتاه  را در اینجا نقل میکنیم:
1- ساختن سنگهای اوزان رسمی و جمع آوری اوزان نادرست
2-تنبیه کردن رجال و صاجب منصبین زور گو به دست خود مردم  که تا آنوقت سابقه نداشته است
3-   ثابت نگهداشتن قیمت ارزاق در شهر با مشورت خود اصناف
4-  متحد نمودن مردم همدان برای شورش علیه خوانین و مالکین برای پائین آوردن نرخ گندم و شکستن قحطی همدان در سال
5-    نصب صندوقهای پیشنهادات و شکایات مردمی در شهر
6-    تأسیس مجلس فوائد عام برای اصناف همدان که 2 ماه قبل از افتتاح مجلس شورای ملی در تهران بوده است.
7-    توجه او به پیشرفت و نوسازی مناطقی که در آن حکومت میکرده است.
8-عملکرد او در برابر ملن و خانهای ظالم و پاسخ گو بودن در برابر مردم

در سال 1317 قمرى على خان دولوى قاجار ملقب به ظهیرالدوله، انجمن اخوت و خانقاهى را در خانه خود درضلع شرقى میدان فردوسى بنا نهاد.
در انجمن اخوت 110تن از روشنفکران عضویت داشتند و خدمات گرانبهایى براى از بین بردن خرافات و اصول استبداد کردند.
پس از به توپ بستن مجلس در دوران استبداد صغیر، خانه و خانقاه ظهیرالدوله نیز به اتهام همکارى با مشروطه خواهان ویران شد و اثاث آن به غارت رفت. ظهیرالدوله ملک خود را در نزدیکى امامزاده قاسم شمیران وقف خانقاه و انجمن کرد و مسۆولیت اداره آن نیز به انجمن اخوت سپرده شد. او در 1342 هجرى قمرى در گذشت و پیکرش در همان جایى به خاک سپرده شد که امروز گورستان ظهیرالدوله نام دارد.
در حال حاضر هیچ اثری از این انجمن نیست وآخرین کسی که توسط انجمن به مقام متولی خانقاه برگزیده شده ، درویش رضا بوده که پس از سیل 1366 تجریش سکته کرده واز دنیا رفته است .
فرآوری :طاهره رشیدی
بخش تاریخ ایران و جهان تبیان

منابع:1- ظهیر الدوله

برای ارسال اولین نظر کلیک کنید