هر روز!
هر روز!

معماری مساجد در ایران : معماری مساجد در ایران

معماری مساجد در ایران : معماری مساجد در ایران

معماری مساجد در ایران
: معماری مساجد در ایران
: ادیان مختلف در جهت هدایت انسان به سعادت و برجسته کردن ابعاد عبادی نیایشگاه های خود را با بهترین جلوها و در چشمگیرترین مکان ها بنا کرده اند.
به گزارش :  نیایش یکی از مهمترین نیازهای معنوی بشر محسوب می گردد و برآوردن آن نیازمند مکانی مشخص و دور از جهان مادیست. به وجود آمدن نیایشگاه در دل آبادی ها و مرکزیت و عظمت آنها نشان از اهمیت و توجه ویژه جوامع بشری در طول تاریخ به این نیاز برجسته دارد.  در این میان اسلام نیز به عنوان دینی جامع که تمام نیازهای بشری را مدنظر دارد از دیگر ادیان مستثنی نیست و مسجد را به عنوان مهمترین مرکز اجتماعی و عبادی مسلمانان مطرح می کند.
نشانه مادی از معنویات و ماوراء  و جزو اصلی یک جامعه و آبادی نیازمند توجهی خاص در ساخت و زیبا سازی می باشد. این اهمیت در زیبایی و اتصال به ماوراء در معماری مساجد ایران به وضوح به چشم می خورد. قبل از گسترش شهر ها و روستاها نیایشگاه ها به دلیل عظمت بنا د کاملا جلوه گر و مشخص بوده اند و نیاز به علایم خاصی نداشته اند ، پس از گسترش شهر و روستاها و رشد آنها دز همه ابعاد لزوم ایجاد تمایز در ساختمان نیایشگاه ها احساس شد که با افزودن درگاه ها ، توغ ، درفش و ساختن میل و برج این تمایز ایجاد شد.
هر  نوع بنایی اسلوب ساخت و معماری خاص خود را دارا می باشد که کمابیش در تمامی انواع آن رعایت می شود. مسجد نیز از این قانون مستثنی نیست. بنابراین تمامی مساجد با هر اسلوبی که ساخته شوند عناصر مشترکی دارند که عبارتند از: صحن، ایوان، رواق، مناره، گنبد، شبستان و محراب که هریک از این عناصر می تواند از معماری مسجد حذف گردد به جز محراب که مهمترن راه رسیدن به خدا به شمار می روند و نشانه قبله مومنین می باشد.
صحن:  صحن یا حیاط اولین ارتباط وارد شونده با مسجد است که تزیینات و روح مسجد را به نمایش می گذارد. با ورود به حیاط مساجد که باالگو گرفتن از مسجد پیامبر معمولا مربعی شکل هستند، روح مومن از جهان مادی جدا شده با رنگ و تزیینات الهی و پاکیزگی آب حوض میان صحن آماده تقرب گردد. ایوان:   مساجد ایران زیباترین ایوان های جهان اسلام دارند که با ساختار متوازن خود و حالت نیم دایره ای مزین به آجر کاری، کاشیکاری و گچبری ها خود نمایی می کنند. مناره:  مناره ها اولیه به عنوان میل های راهنما برای هدایت مسافران ساخته می شد که بعدها در مساجد برای راهنمایی مسافران و اذان گفتن ساخته شدند. ساخت اولین منازه به قرن سوم هجری باز می گردد. این بخش از مسجد در ابتدا به صورت منفرد و بعدها به صورت زوج در معماری مساجد جای گرفت. گنبد: گنبدها نیز یکی از علائم معماری اسلامی هستند که متنوع ترین آنها در ایران به کار گرفته شده اند. این گنبدها از خشت خام با اندود کاه گل یا آجر و سنگ در سرتاسر ایران اسلامی خودنمایی می کنند. گنبد های رنگین کاشی کاری شده و گاه طلا کاری شده نیز از خصوصیات مساجد ایرانی به شمار می رود. محراب: محراب نشان دهنده قبله مسلمین و در واقع نقطه عطف مسجد است. زیرا فلسفه ایجاد مسجد علاوه بر ابعاد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی آن، ادای فریضه واجب نماز است که هر مسلمان ملزم به اجرای آن است. محراب ها در فرورفتگی قسمتی از دیوار قبله و از ساده ترین وجه تا پرنقش و نگارترین شکل ساخته می شوند. مسجد پیامبر در مدینه به عنوان اولین مسجد که به دست خود پیامبر ساخته شده همیشه به عنوان الگویی برای ساخت مساجد در نظر گرفته شده است. این مسجد با ورودی، شبستان، حیاط،صفه یاران و مستمندان همجوار خانه پیامبر با دستان پیامبر و یاران نزدیکش ساخته شد.

طرح اولیه مسجد پیامبر
اولین مسجد ایران با هدف ساخت مسجد با بهره گیری از الگوی مسجد پیامبر در فهرج با ساختار وردی ، میانسرا، شبستان قبله ، شبستان زمستانی و مناره ساخته شد و مسجد جامع فهرج نام گرفت.

مسجد جامع فهرج
مساجد در ایران در طول تاریخ اسلامی این مرز و بوم به دو گونه کلی مساجد شبستانی و مساجد ایوانی ساخته شده اند. مساجد شبستانی یا چهل ستون بیشتر در آغاز سده دوم هجری و شیوه خراسانی در منطقه خراسان با معماری ساسانی ساخته شدند.

پلان مساجد شبستانی
در قرن چهارم هجری ستون ها به کنار رفتند و گنبد خانه ها وایوان های آتشکده ای معماری مساجد را از شبستانی به ایوانی بدل گرداند.

پلان مساجد ایوانی
البته نمی توان مساجد چهار تاقی را در طول حیات مساجد ایران نادیده گرفت. این مساجد به شکل مربعی با چهار ستون که بینشان با چهار تاق بهم می پیوندد و گنبد مدور را پا برجا نگه می دارندنقش منحصر به فردی از مسجد ارائه می کنند.

پلان مساجد چهار تاقی
بیشتر مساجد بجا مانده امروزی که گردشگران و دوستداران زیبایی را به خود جلب می کنند از دوره عباسی و دوران پس از آن باقی مانده اند که بررسی این ادوار تاریخ از لحاظ مساجد مربوطه خالی از لطف نخواهد بود. دوره عباسی: در اوایل این دوره مساجد با طرح صحن روباز و ایوان های ستون دار ساخته می شدند که نمونه ای از معماری دوره اموی و به طور کل اعراب بوده است. در بناها بیشتر از خشت استفاده شده و ستون های یک پارچه بودند . رفته رفته تغییراتی اساسی در بنای ساختمان ، ایجاد و به جای خشت از آجر استفاده شد و دیگر ستون های یک پارچه به کار نرفت . ازویژگی بسیار مهم مساجد در این دوره آن است که سقف مساجد کاملا مسطح و مناره در خارج و یا در جوار مسجد ساخته می شد. و برای تزیین دیوارها از کتیبه هایی به خط کوفی بهره گرفته می شد . نمونه برجا مانده از این دورهمسجد تاری خانه دامغان که در قرن دوم هجری ساخته شده و قدیمی ترین مسجد ایران است . جلوه این ساختمان با شکوه در سادگی و بی پیرایگی آن متجلی است . صحن این مسجد تقریباً مربع است که با ردیف طاق ها ، سه دالان را در امتداد قبله ایجاد می کند. طاق های

برای ارسال اولین نظر کلیک کنید