urbanist
مهربونمهربون
urbanist

#تاریخ شهر و شهر نشینی در ایران

شهر و شهر نشینی در ایران



دوره حکومت قاجاریان سرآغاز وابستگی اقتصادی ایران به کشورهای بیگانه بود . دخالت دولت های دیگر در امور داخلی ایران ، تعداد مشکلات و موانع رشد اقتصادی کشور را افزایش داد .
در دوره قاجار علاوه بر شاه و شاهزاده ها ، دست مقامات عالی رتبه دیوانی هم در غارت مردم بازار بود ، به شرط آن که شاه را در آن سهیم میکردند .
بعد از آن که ناصر الدین شاه با تشویش و همراهیمیرزا حسین خان سپه سالار به اروپا رفت ، تحت تاثیر نظم امور اقتصادی و اجتماعی آنها ، پس ازبازگشت به ایران دستور تشکیل ((مشورت خانه )) را صادرکرد ، وی فرمان هایی برای تدوین قوانین و مقررات لازم برای اداره کشور و ایجاد امنیت قضایی و اقتصادی صادر کرد ، اما اقدامات انجام شده ، نتایج مورد نظر را به بار نیاورد .
در این دوره سرمایه داران و بازرگانان روسی و اروپایی در رشته های گوناگون در ایران به فعالیت اشتغال داشتند.
فعالیت بازرگانان و سرمایه داران ایرانی در عرصه های اقتصادی بیشتر با مشکلات و موانعی روبه رو میشد که رقبای خارجی آنان از موانع مزبور در امان بودند.

مشاهده همه ی 1 نظر
urbanist
مهربونمهربون
urbanist

#تاریخ شهر و شهر نشینی در ایران

شهر و شهر نشینی در ایران

ها افشاریان زندیان

افغان ها در زمان سلطان حسن شهر ها و نواحی دیگری را نیز به تصرف در آوردند . آنان با قطل و غارت وحشیانه مردم ، زندگی شهری و حیاط اجتماعی را به مخاطره انداختند .

نادر شاه افشار با بسیج لشکر و حمایت مردم توانست افغانان را در چند جنگ شکست دهد و آنان را از ایران براند . تلاشهای او برای مبارزه با افغان ها و عثمانیان ثمربخش بود و بقای کشور را تضمین نمود . اما پس از خلع خاندان صفوی و به دست گرفتن قدرت ، به سیاست جنگ طلبانه و کشور گشایانه خود ادامه داد. تا در غارت دارایی و محصولات اهالی برخی از آبادی ها برای تامین نیازهای سپاه خود داری نمیکرد.
در زمان کریم خان زند اقدامات بسیار سودمندی در راه پیشرفت اقتصاد کشور صورت پذیرفت . شبکه آبیاری احیا شد . مالیات ها کاسته شد و مقدار آن معین گردید و پیشکش ها و باج های اضافی حذف شد . علاوه بر این ، امنیت و آرامش نسبی کم بر کشور ، امکان آبادانی و توسعه را فراهم آورد . کشاورزی توسعه یافت و تعدادی از روستاهایی که ویران شده بودند ، دوباره مسکون و آباد شدند .
کریم خان ضمن برقراری رابطه اقتصادی با انگلستان ، به آنان اجازه مداخله در امور داخلی کشور را نداد . حق انحصاری وارد کردن منسوجات پشمی به ایران و اجازه تاسیس تجارت خانه در بندر بوشهر به شرکت انگلیسی ((ایست ایندیا)) واگزار کرد و آنان را از پرداخت حقوق گمرکی معاف کرد .

سـتــارگـــان
برای ارسال اولین نظر کلیک کنید
urbanist
مهربونمهربون
urbanist

#تاریخ شهر وشهر نشینی درایران #صفویان

شهر وشهر نشینی درایران



ایجاد وحدت سیاسی و اداری کشور توسط فرمانروایان سلسله صفوی ، یکی از عوامل و شرایط زمینه گسترش بازرگانی و پیشرفت صنایع و کشاورزی را فراهم کرد . کاهش جنگ ها و درگیری های داخلی و آرامش نسبی در زمان شاه طهماسب اول میتوانست سبب رونق اقتصادی کشور شود، اما غارتگری ماموران اداری - نظامی ، و خصال زشت و ناپسندیده شاه طهماسب مانع هرگونه پیشرفت و اصلاحی که زندگی مردم را به طور محسوس بهبود بخشد ، می شد . فشار اقتصادی و ستم های اجتماعی وارد بر مردم منجر به بروز چند شورش در شهر ها و نواحی کشور شد . در این زمان روابط اقتصادی – سیاسی ایران با اروپا گسترش یافت .
اصلاحاتی که در دوره شاه عباس انجام شد ، موجب رونق اقتصادی و توسعه شهر نشینی گردید .
دوره شاه عباس اول از نظر اقتصادی و شهر سازی ، دوره ای ممتاز در سراسر دوران فرمانروایی صفویان بود . پس از او پایه های سازمان و تشکیلات اداری و اقتصادی کشور به تدریج دچار تزلزل گردید .دوره انحطاط اقتصادی – اجتماعی کشور از زمان شاه سلمان (1077-1106) آغاز شد . البته با وجود آن که در اثر کوشش های وزیر با کفایت او ، یعنی شیخ علی خان زنگنه ، آرامش نسبی بر کشور حکمفرما بود ، اما ارکان نظام از درون به انحطاط کشیده میشد .
شاه سلطان حسین صفوی پادشاهی بی خرد و بی شخصیت بود . او در امور کشوری دخالت نمیکرد و همه کارها را اعتمادالدوله ، وزیر نالایق و فاسد خود واگزار کرده بود .

برای ارسال اولین نظر کلیک کنید
urbanist
مهربونمهربون
urbanist

#تاریخ شهر وشهرنشینی در ایران #ادامه دوران

شهر وشهرنشینی در ایران

دوران حکومت مغول تا انتهادوره حضور ان ها درایران

یورش تیمور سبب خرابی و سقوط تعدادی از شهر ها و آبادی های کشور شد. تیمور در همه زمینه ها مستبد بود و هیچ گونه حقوقی برای اهالی شهر ها قائل نمیشد ، او تصمیم گرفت برای رونق داد و ستد و عرضه کالاهایی از چین و هند و سایر نواحی به سمرقند وارد میشد ، بازاری بسازد . به همین منظور محلی را در نظر گرفت و دستور داد همه خانه هایی که در امتداد مسیر مورد نظر قرار داشتند ، ویران کنند . سپس در دو سوی معبری که به این ترتیب ایجاد شده بود ، مغازه ها و انبار هایی احداث کردند .
پس از مرگ تیمور فرزندش شاهرخ به قدرت رسید . وی سیاست کشور گشایانه پدر را رها کرد و اصلاحاتی در زمینه امور مالیاتی و کشاورزی پدید آورد . آرامش نسبی در عهد چهل و سه ساله فرمانروایی او ، امکان آبادی برخی از شهر ها و رونق بازرگانی را فراهم آورد . شهر تبریز که در زمان غازان خان توسعه یافته بود ، مانند سابق که در زمینه بازرگانی و تولید منسوجات نقش مهمی در اقتصاد کشور داشت ، موقعیت خود را حفظ کرد و این شهر در زمان اوزون از مهمترین مراکز بازرگانی کشور به شمار میرفت . پس از مرگ شاهرخ و دوره کوتاه حکومت میرزا الغ بیک ، بی نظمی و اختشاش بخش بزرگی از کشور را فراگرفت و ستم و زورگویی فرمانروایان و حکام محلی نیز به اوج خود رسید و زمینه شورش مردم در شهر ها فراهم گردید .

مشاهده همه ی 5 نظر
urbanist
مهربونمهربون
urbanist

#تاریخ شهر وشهر نشینی در ایران از حمله مغول

شهر وشهر نشینی در ایران
از حمله مغول تا اتمام حضور مغول ها در ایران

کاهش شدید و ناگهانی جمعیت در اثر قتل و عام وحشیانه و کشتاری که سپاهیان مغول کردند ، و ویرانی شهر ها و روستاها ، از نخستین آثار مخرب یورش مغول به شمار میآید.
عدم اعتماد و اتکا سرداران ایرانی به توده های مردم و فقدان یک ارتش بزرگ و قوی و متمرکز یکی از دلایل مهم پیروزی مغول است.
سقوط و انحطاط کشاورزی و باغداری ، یکی دیگر از نتایج یورش مغول و تسخیر ایران توسط آنان بوند . چون علاوه بر کاهش جمعیت روستاییان که یکی از عوامل اصلی کشاورزی بودند ، شبکه های آبیاری نیز به کلی ویران شدند یا خسارت های عظیمی به آنها وارد شد زیرا به علت کمبود آب و رودخانه در بیشتر مناطق ایران ، برای زراعت از آبیاری مصنوعی استفاده میشده است و برای این منظور شبکه های وسیع زیرزمینی و سطحی برای هدایت و توزیع آب احداث شده بود که استفاده از آن ها به مراقبت و نگهداری دایمی نیاز داشت و این امر محتاج به نیروی کار زیاد و سرمایه کافی بود .
کمبود تعداد دامهایی که در امر زراعت از آنها استفاده میشد ، یکی دیگر از عوامل سقوط کشاورزی بود .
غارت ثروت و دارایی اعیان و اشراف توسط سران مغول یکی از عوامل مهمی بود که امکان احیا و باز سازی سریع شهر ها را غیر ممکن میکرد . شیوه سران مغول در تسخیر شهر ها چنین بود که نخست تظاهر میکردند که با گرفتن مقداری باج و هدیه حاظرند به ساکنان شهر امان دهند . آنگاه برای وصول باج مورد نظر ، اسامی ثروتمندان و اعیان شهر را طلب میکردند . سپس بعد از شناسایی ، کلیه اموال و دارایی آنان را با زور و شکنجه میگرفند .
غازان خان برای جلب حمایت گروه های با نفوذ جامعه و مردم ، مسلمان شد . وی در نامه هایی که برای امیران و حکام خارجی میفرستاد ، از نور ایمانی که بر دلش تابیده بود ، سخن میگفت . پذیرفتن اسلام از جانب وی با مخالفت قابل ملاحضه ای از سوی سران مغول مواجه نشد ، زیرا آنان در طی این مدت تحت تاثیر فرهنگ مردم سرزمین های تصرف شده قرار گرفته بودند.
در زمان غازان خان نخست از سفر های بیهوده و غیر ضروری ایلچیان جلوگیری شد و مدت اقامت کسانی که برای امور دولتی و دیوانی اعزام میشدند ، کاهش یافت .
در زمینه دریافت مالیات از کشاورزان و پیشه وران ، اصلاحات مفیدی صورت میپذیرفت.
برای توسعه و رونق تجارت هم اقدامات مفیدی صورت پذیرفت . از جمله دامنه ربا خواری و دادن وامهای مخرب محدود شد و پول واحدی از نقره در سراسر کشور رایج شد و فرمانی مبنی بر یکسان شدن واحد وزن در همه ایالات صادر شد.
اصلاحات وفعالیت های عمرانی انجام شده در عهد غازان خان موجب بالا رفتن ارزش قیمت املاک و خانه ها شد.
اقدامات و اصلاحات سازنده تنها به زمینه و مسائل اقتصادی محدود نمی شد ، بلکه در زمینه مشکلات و مسائل اجتماعی هم تدابیری اتخاذ گردید .
یکی دیگر از اصلاحات اجتماعی ، رسیدگی به وضع بچه های یتیم و سر راهی بود . بودجه ای برای اطفالی که در راه می گذاشتند ، تعیین شد که برای پرداخت حقوق دایه ها و هزینه های معیشت آن ها تابه هنگامی که به سن بلوغ و تمیز برسند صرف شود .
خواجه رشید الدین از خاندانی یهودی بود که بیشتر اعضای آن به طبابت و کارهای دیوانی اشتغال داشتند . خواجه رشید الدین ، علم و طبابت را نزد پدرش فرا گرفت . آنگاه در دستگاه مغول به کارهای دیوانی اشتغال ورزید . در زمان سلطنت ابو سعید خواجه رشید به قطل رسید و اموالش مسادره ، و آثار علمی وی سوزانده شد .
اعتبار و ارزش و مقام خواجه رشیدالدین فضل الله ناشی از دو جنبه شخصیت وی میباشد . نخست آن که علاوه بر علم پروری و طرفداری از اهل علم ، خود او از بزرگترین نویسندگان و مورخان عصر خویش بود . جنبه دوم شخصیت او ، کاردانی و کفایت وی در اصلاح امور و آبادانی کشور در مقام وزارت ایلخانان میباشد . او نمونه کاملی از عمده مالکان و ثروتمندان و اعیان ایران قدیم بود که در همه زمینه های اقتصادی ، از جمله کشاورزی ، باغداری ، دامداری ، پرورش طیور ، صنعت و تجارت سرمایه گذاری میکرد و فعالیت داشت .
اقدامات خواجه رشید الدین ، تعدادی کارخانه در تبریز احاث کرد و صنعتگران از نواحی گوناگون به آنجا فرا خواند تا در آنها به کار اشتفال ورزند .
وی بنا ها و مجموعه های بسیاری در شهر های کشور احداث کرد و برای هرکدام موقوفانی به مقدار کافی معین کرد . احداث ربع رشیدی ، مهمترین اقدامی بود که او در زمینه عمران شهر ها انجام داد .
وی برای چهارصد نفر از علما ، فقها و محددان ، حقوق و مستمری معین کرد و خانه هایی برای آنان در کوچه ای موسوم به (کوچه علما ) اختصاص داد . همچنین برای هزار نفر طلبه مستمری معین کرد و آنان را در محله ای به نام (محله طلبه ) جایی داد .
برخی از جانشینان چنگیز پس از آن که شیوه چادر نشینی را به تدریج کنار نهادند و با فرهنگ غنی و برتر ملتهای مغلوب آشنا شدند و در شهر ها جایی گرفتند ، به فکر جبران بخشی از خرابی های حاصل از یورش چنگیز افتادند.
شهر های نواحی فارس و کرمان مورد هجوم سپاه مغول واقع نشد . در شهر های بزرگ این نواحی مانند شیراز ، در تحت حکومت اتابکی فارس، زندگی کمابیش به روال معمول ادامه یافت . حداقل ، مشخصات سی و یک مدرسه مذهبی که از آغغاز حمله مغول تا قرن دهم هجری در این شهر احداث شد و نشانه ای از رونق و اعتلای شهر نشینی در آن بود موجود است .
نخستین فعالیت موثر شهر سازی در عهد غازان آغاز شد . در اثر اصلاحاتی که در زمان او انجام شد ، بسیاری از شهر ها آباد شدند و قیمت زمین ترقی کرد و بهای خانه دو برابر افزایش یافت .
ضعف دولت ایلخانان از زمان فرمانروایی ابو سعید آغاز شد . بعد از مرگ وی هشت نفر به مدت بیست سال حکومت را در دست گرفتند . هزاران هزار نفر جان خود را از دست دادند و آبادی های بسیاری ویران شد .
ادامه دار...

مشاهده همه ی 18 نظر
urbanist
مهربونمهربون
urbanist

#تاریخ شهر و شهرنشینی درایران #دوره اسلامی تا

#تاریخ شهر و شهرنشینی درایران #دوره اسلامی تا

شهر و شهرنشینی درایران

اسلامی تا قبل از حمله مغول
اقتصاد کشور در قرن های اول و دوم هجری دچار فترت و انحطاط شد . زیرا علاوه بر آن که فرمانروایان جدید به حد کافی به روشی موثر و مفید برای اداره سرزمین های تصرف شده آشنا نبودند.
حضرت علی در هنگام زمام داری و خلافت خویش ، در مورد مامورانی که قصد احجاف و اختلاس داشتند ، اغماض نمیکرد و آنها را از کار برکنار مینمود . برای مثال ابن عباس ، حاکم بصره را که به سوء استفاده و چپاول دارایی مردم متهم شده بود مورد بازخواست و پرسش قرار داد . شخص نامبرده پس از آن که ادامه کار را برای خود دشوار دید ، با اموال گرد آوری شده ، بصره را ترک کرد.
پیدایش حکومت های محلی در قرن های سوم و چهارم هجری ، به بهبود اوضاع اقتصادی کشور منجر شد ، زیرا بخش قابل ملاحظه ای از خراج و دیگر عوارض و مالیات هایی که از مردم گرفته میشد ، در داخل ایران به مصرف احداث کانال های آبیاری ، حفر قنات و آبادانی شهر ها می رسید.
صنعت نساجی در این دوره پیشرفت شایان توجهی کرد و پارچه ها و مصنوعات ایران در نواحی دور دست به فروش میرسید . بسیاری از شهرهای کشور در تهیه و تولید یک یا چند نوع محصول شهرت یافته بودند . پارچه های کتانی کازرون از چنان شهرتی برخوردار بود که تجار و بیگانگانی که برای خرید آن میرفتند ، بارهای آن را در بسته و بدون آن که آن را بگشایند ، میخریدند و سپس آن را برای فروش به نقاط دیگر میبردند.
رونق تولید و عرضه محصولات صنعتی ، به احداث تعداد زیادی کارگاه و کارخانه در شهر ها منجر شد.
مبادلات اقتصادی بین شهر ها تنها منحصر به داد و ستد کالا نبود ، بلکه متخصصان و صنعتگران نیز در پی کار از شهری به شهر دیگر میرفتند . در هنگام بنای شهر یا مجموعه ای شهری نیز متخصصان رشته های مورد نیاز را از شهرهای دور و نزدیک به شهر و محل مورد نظر فرا می خواندند.
حمل و نقل دریایی در این دوره ، به ویژه در قرن چهارم و پنجم هجری توسعه یافت .
نخستین شهر هایی که پس از اسلام احداث شدند ، اردو گاه هایی بودند که در ابتدا برای استقرار سپاهیان مسلمان و مهاجرین تاسیس شده بود . کوفه و بصره از این نوع شهر ها بودند که در دهه دوم هجری ساخته شدند . در این دو شهر ، ابتدا خانه هایی از نی احداث شد و هر قومی در محلی سکونت گزید .
بغداد ، یکی از بزرگترین شهرهای تازه بنیانی بود که نقشه آن به طور کامل از پیش طرح شده بود . بنای شهر را منصور ، خلیفه عباسی در سال صد و چهل و یک هجری آغاز نمود.
برای شهر چهار دروازه به نام های : باب الکوفه ، باب البصره ، باب الخراسان ، و باب الشام قرار دادند.
نیشابور یکی دیگر از شهر های مهم این دوره بود . این شهر که در روزگار ساسانیان و چه بسا پیش از آن ، در دوره پارتیان ، احداث شده بود ، در بیشتر اوقات و دوره ها تا پیش از حمله مغول ، پایتخت ناحیه ابرشهر بوده است.
در عهد ساسانیان بر رونق و شکوه نیشابور افزوده شد و بناهای متعددی در دااخل شهر و حومه آن ساخته شد . نیشابور در زمان صفاریان و بویژه در عهد سامانیان از پیشرفت و توسعه چشمگیری برخوردار گشت . این شهر در قرن چهارم و نیمه اول قرن پنجم ، دارالعلم خراسان بود و در جهان اسلام از اعتبار و شهرتی علمی برخوردار بود و حداقل ، مشخصات بیست مدرسه از مدرسه های شهر به جا مانده است.
غزنین از دیگر شهرهای مهم این دوره بود . شهر مزبور در زمان سلطان محمود غزنوی از چنان رونق و عظمتی برخوردار شد که به اغراق گفته اند در آن زمان دوازده هزار مسجد و مدرسه داشته است .
شیراز یکی دیگر از شهر های معتبر این عهد بخصوص در زمان آل بویه بود . عضد الدوله این شهر را به موازات بغداد ، به پایتختی خود برگزید و در آن بنا های متعدد و بازار احداث کرد .
اصفهان از دیگر شهر های مهم این عهد بود . این شهر در زمان سلجوقیان به سرعت ترقی کرد و جزء مهمترین شهر های کشور در آن دوره شد .
بلخ از شهر های مهم و آباد این عهد بود مولف مجهول الهو یه ((حدود العالم )) درباره این شهر گفته است که بسیار پر نعمت و آبادان و جای بازرگانان بوده ، شهرستان آن حساری محکم و ربض آن بازار های بسیار داشته است .
توسعه شهر نشینی موجب گسترش حومه شهر ها و تکوین ربض بر پیرامون آنها شد . این ربض ها که در آغاز تنها شامل منازل مسکونی مهاجران میشد ، به تدریج تکامل یافتند و فضا ها و نهاد های شهری را در خود پدید آوردند.
شهروندان در واحد هایی متشکل موسوم به محله ، زندگی میکردند . در هر شهر ، علاوه بر بازار ، مسجد جامع و مسجدهای محلی به تعداد کافی حمام و دیگر تجهیزات شهری وجود داشت . در دارالملک ها و شهر های بزرگ ، تعداد زیادی بناهای عام المنفعه و از جمله مدرسه و رباط توسط امرا و اعیان محلی ساخته میشد.

مشاهده همه ی 8 نظر
گمشده در غبار
آروم و عادیآروم و عادی
گمشده در غبار

دوری از سیاست؛ نقطه اشتراک تصوف و بهائیت

دوری از سیاست؛ نقطه اشتراک تصوف و بهائیت

نظر آیت‌الله مکارم شیرازی درخصوص تصوف:
🔹یکی از جاذبه‌های تصوف این است که آنان پیروان خود را در فروع دین آزاد می‌گذارند و خیلی سخت نمی‌گیرند تا بتوانند بسیاری از کارها را انجام دهند و این آزادی عمل برای عده‌ای که می‌خواهند هم اسم مسلمان را داشته باشند و هم آزاد باشند، جاذبه دارد.

🔹آنها معمولا پیروان خود را توصیه می‌کنند که داخل سیاست نشوید و از این جهت با بهایی‌ها اشتراک دارند ولی اخیرا در سیاست هم ورود پیدا کردند و گاه با خارجی ها ارتباطاتی بر قرار کرده اند.

🔹صوفی‌ها حسابشان را از جماعت مسلمانان جدا می‌کنند، مرکز عبادت تمام مسلمانان جهان مسجد است ولی این‌ها مرکز عبادتشان خانقاه است و مراسم دینی خود را در خانقاه انجام می‌دهند.

🔹شرط صوفی شدن عدم تماس با روحانیون و اهل علم است تا روشنگری اتفاق نیفتد. همچنین این‌ها در مسیر سیر و سلوک و رسیدن به مقامات عالی، ریاضت‌های غلطی را اجازه می‌دهند که در کتاب احیاء العلوم غزالی مصادیق زیادی از این ریاضت ها بیان شده که خلاف اسلام است.

🔹تاریخ نشان می‌دهد که صوفیان در مقابل ائمه(ع) هم می ایستادند و از ایشان ایراد می گرفتند!

🔹صوفی‌ها خوانندگی و نوازندگی و رقص را حرام نمی دانند و مفاهیمی به نام وجد و سماع دارند که برای برخی جوانان جاذبه دارد، آنها تقید چندانی به فروع دین ندارند و برای مثال برخی از آنها می گویند نگاه به زنان حرام نیست و باید قلبت پاک باشد و از این قبیل مطالب...


برای ارسال اولین نظر کلیک کنید
urbanist
مهربونمهربون
urbanist

#تاریخ شهر وشهر نشینی در ایران #ساسانیان

شهر وشهر نشینی در ایران



جامعه ایران در زمان ساسانیان به چهار طبقه اجتماعی تقسیم شده بود . تقسیم اقشار و گروه های اجتماعی و اقتصادی به چهار طبقه که بی تاثیر از نظام اجتماعی مندرج در منابع و متنهای مذهبی نبود ، در اندرز نامه ای منسوب به اردشیر بابکان ثبت شده است . وی افراد و اصناف جامعه را در چهار طبقه جای داده است . بر پایه طبقه بندی وی، طبقه اول شامل ((اسواران))،طبقه دوم شامل ((موبدان و نمایشگران و پرستاران آتشکده ها)) ، طبقه سوم شامل (( دبیران اخترماران و پزشکان)) و سرانجام طبقه چهارم شامل ((کشاورزان و صنعتگران و بازرگانان)) میشد .
در مورد طبقه اول ، بین منابع اختلاف وجود دارد ، در برخی از منابع از موبدان و سران دینی به عنوان طبقه اول ، و در برخی دیگر از ((اسواران)) یعنی سران خاندان های بزرگ ، سران سپاه ، اشراف و غیره به عنوان اعضای طبقه اول نام برده شده است.
طبقه دوم ، روحانیون شامل چند قشر ، از جمله :مغان ، هیربدان و موبدان بود . چگونگی سلسله مراتب اقشار مذکور و جایگاه هرکدام در دستگاه مذهبی این دوره ، چندان روشن نیست.
طبقه دبیران از گروه ها و اصناف گوناگون تشکیل شده بود . در نامه ی ((تنسر)) از : دبیران(کتاب) رسایل ، دبیران محاسبات ، دبیران اقضیه و مجلات و شروط ، دبیران سیر ، و اطبا ، شعرا و منجمان ، به عنوان این طبقه نام برده شده است . دبیران طبقه ممتازی را تشکیل میدادند که عموم کارهای دیوانی را بر عهده داشتند و چنان که از نامشان بر می آید ، طبقه ای باسواد و تحصیلکرده بودند . شغل دبیران از اهمیت بسیار برخوردار بود و گویا عامه مردم به دیده احترام و اعجاب به حرفه آنها مینگریستند.
طبقه چهارم ، شامل روستاییان و کشاورزان (واستریوشان) و پیشه وران (هوتخشان) می شد . اعضای این طبقه در زمینه های اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی از محرومیت بسیار برخوردار بودند و همواره خود را در تضاد با طبقات دیگر که در اصل از نظر اقتصادی ، طبقه ای گسترده ، اما در برابر توده های مردم ، طبقه ی اجتماعی واحدی را تشکیل میدادند ، احساس میکردند.
در چنین جامعه ای که محدودیت های طبقاتی همواره مردم بی چیز را تحت فشار قرار میداد ، گاه بگاه و بویژه در دوره هایی که قحطی و خشکسالی رخ می نمود و ثروتمندان حاضر نمی شدند انبارهای آذوقه را به روی مردم گرسنه ای که گروه گروه از پای در می آمدند ، بگشایند .
شهر به عنوان سکونت گاهی که ساکنان آن تنها به کشاورزی اشتغال نمی ورزیدند ، بلکه گروهی در زمینه های گوناگون خدماتی و صنعتی کار می کردند ، نمی توانست در حوزه هایی که امکان پدید آمدن ((مازاد تولید)) وجود نداشت ، پا به عرصه وجود گذارد ، زیرا آذوقه کلیه کسانی که در اموری غیر از کشاورزی فعالیت میکردند ، توسط کشاورزان باید تامین میگردید ، و این موضوع هنگامی میسر میشد که علاوه بر مساعد بودن ویژگی های جغرافیایی ، فن کشاورزی و آبیاری ، پیشرفت ابزارهای تولید و دانش و تجربیات کسب شده ، در حدی میبود که عده ای بتوانند بیش از نیاز خود ، تولید کنند . به همین جهت است که شهر نشینی را پدیده ای معلول و ناشی از انقلاب کشاورزی دانسته اند .
یکی از مهمترین نهاد هایی که در کنار و همراه دستگاه حکومتی یا به تنهایی در شهر ها به شکل سازمانی مقتدر و تشکیلاتی منظم شکل گرفت ، دستگاه سازمان یافته معابد و پرستشگاه ها بود .
واقع بودن سرزمین ایران در منطقه ای حد فاصل بین آسیای میانه ، هند ، بین النهرین و آسیای صغیر ، همواره این سرزمین را در معرض حمله ها و تهاجمهای ملل ، اقوام و قبایل مجاور قرار داده است. بنا براین حاکمان کشور همواره مجبور بوده اند از مناطق مرزی در برابر هجوم بیگانه گان محافظت کنند و یکی از موثر ترین شیوه ها برای آمادگی در برابر حمله های احتمالی ، احداث شهر هایی مرزی در نقاط حساس بوده است.
یکی از کهن ترین شهر هایی که به احتمال زیاد بیشتر جنبه ای مذهبی داشت ، شهر ((اونتاش هوبان)) است.
در دوره ساسانیان ، بر خلاف دوره های هخامنشیان و پارتیان ، تعصبات مذهبی توسط موبدان و دستگاه حاکم به بالاترین حد خود رسید . تعداد بسیاری آتشکده ساخته شد . شهر ها و مراکز مذهبی با سرمایه گذاری پادشاهان و زیر نظر موبدان ساخته شد .
منظور از شهر های بازرگانی _ تولیدی در پیش از اسلام ، شهرهایی هستند که بخش مهمی از نیروی کار در آنها صرف تولید و تجارت صنایع دستی میشده است.
سواحل خلیج فارس نیز از نقاطی بود که حداقل در دوره اوج قدرت ایلامیها ، از مراکز مهم بازرگانی در جهان آن روز ، و راه تجاری بین شوش و هندوستان ، بوده است . در دوره هخامنشیان نیز راه های دریایی خلیج فارس مورد استفاده قرار میگرفته است.
شهر (ریشهر) در زمان ساسانیان ، فراورده های کشاورزی در حد مورد نیاز برای ادامه حیاط خود را نداشت ، بلکه تنها امور بازرگانی میتوانست حیاط و توسعه آن را ممکن نماید . این شهر به جهت تجارت مرواریدهای ظریف ، مشهور شده بود.
شهر ها ، مراکز استقرار تشکیلات اداری و محل اجرای فرمان ها و سیاست های حکومت مرکزی و محل گرد آوری مالیات از منطقه تحت نفوذشان ، و تهیه و تدارک و اعزام سپاه در مواقع مورد لزوم بود . بر پایه گزارش گژنفون ، علاوه بر ماموران دولتی که در امور لشکری و اداری خدمت میکردند ، مامورانی نیز برای رسیدگی و برسی چگونگی وضع اغذیه مردم وجود داشته اند.

مشاهده همه ی 5 نظر
urbanist
مهربونمهربون
urbanist

#تاریخ شهر وشهر نشینی در ایران #سلوکیان

#تاریخ شهر وشهر نشینی در ایران #سلوکیان

شهر وشهر نشینی در ایران



فرمانروایان سلوکی در طول جاده بزرگ و مهمی که سلوکیه را در ساحل دجله به بلخ مرتبط می کرد ، شهر های متعددی بنا نمودند .
صنعت و تجارت در اثر بهبود وضه راه ها از توسعه قابل ملاحظه ای برخوردار شد . جاده های مهم نظامی _ تجاری از دریای سرخ تا هند ، توسط ایستگاه های نظامی مراقبت میشد . تاسیسات و تجهیزات ضروری برای حرکت سپاهیان و کاروانیان مانند آب انبار و کاروان سراهای متعدد در فاصله لازم ایجاد شد و سرعت حمل ونقل و ارتباطات به گونه ای بی سابقه افزایش یافت.
شهر سازی و شهر نشینی در این دوره تحت تاثیر دو عامل عمده ، نخست،ضرورت حفظ سرزمین های پهناور تحت سلطه و نحوه انتظام و اداره امور کشوری و لشکری ، و دوم ، توسعه بازرگانی و صنعت ، از توسعه و رشد زیادی برخوردار شد.
در این دوره ، علاوه بر شهرهایی مانند تیسفون و هتره که بیشتر جنبه نظامی_اداری داشتند ، شهر هایی نیز در مسیر جاده های تجاری احداث یا احیا شدند . در خارج از قلمرو دائمی ایران نیز شهر هایی مانند ((تدمر)) در طول راه های تجاری وجود داشتند که در خدمت امور بازرگانی بودند و مراکزی در آنها وجود داشت که محل فرود ، استراحت و کار بازرگانان و کاروانیان بود.
تولید محصولات صنعتی در این عهد افزایش یافت و شهر ها از مهمترین مراکز تولید محصولات مزبور بودند . مصنوعات نقره از محصولات معروف کشور بود که در سرزمین های دیگر به خصوص در غرب دارای مشتریان زیادی بود .
در پی رونق تجارت ، استفاده از سکه در شهر ها گسترش یافت . تا کنون تعداد زیادی از سکه های سیمین ، مسین و گاه زرین ساسانی در ایران و کشورهای مجاور کشف شده است . وسعت دامنه و حوزه بازرگانی به پیدایش روابط پولی ، اعتباری و بانکی منجر گردید.
از ویژگی های مهم شهر های این عصر وجود بازارهای مجهز در آن میباشد . عنوان ((وازارید)) (بازار بد) به معنی رئیس بازار در کتیبه کعبه زرتشت ، گویای شکل گرفتن فضای بازار به عنوان عنصری مهم در شهر میباشد.
از دیدگاه اوستا ، جامعه ایران باستان به سه طبقه : روحانیان ، سپاهیان ، و کشاورزان تقسیم شده بود . موبدان و هیربدان و پیشوایان از ((آتور بانان )) ، پادشاه و سران لشکری و کشوری از ((ارتیشتاران )) ، کشاورزان ، دامداران و پیشه وران از ((واستریوشان)) به شمار می رفتند .
ساخت اجتماعی جامعه ایران در آغاز دوره هخامنشیان تفاوت چشمگیر و ملموسی با دوره ماد نداشت و انتقال قدرت از دودمان ماد به سلسله هخامنشی چنان صورت گرفت که ملل دیگر آن را یک تحول داخلی و آرام دانستند . جامعه و فرهنگ ایران در ابتدای به قدرت رسیدن هخامنشیان چنان به زمان مادها شباهت داشت که مورخین خارجی در آن عصر ، بین آنها چندان تمایزی قایل نمیشدند .
در دوره هخامنشیان ، یک گروه وسیع اجتماعی موسوم به ((کارا)) که در جامعه نقش و منزلت مهمی ایفا میکرد ، بتدریج شکل گرفت .
گروه اجتماعی دیگری موسوم به ((کورتش)) ، از لایه ها و اقشار گوناگونی شکل گرفته بود.
موبدان و کاهنان محترم شمرده میشدند و املاک وابسته به معابد و کاهنان از مالیات معاف بود و برای جلب حمایت آنان ، کمک ها و امتیازهای متنوع و وسیعی برای ایشان در نظر گرفته شده بود.

مشاهده همه ی 3 نظر